Facebooktwitterlinkedinmail

Ο Jean Jacques Rousseau (1712-1778)  ήταν Ελβετός φιλόσοφος, συγγραφέας, πολιτικός θεωρητικός, και αυτοδίδακτος συνθέτης στην περίοδο του Διαφωτισμού. Οι πολιτικές ιδέες του Ρουσσώ επηρέασαν τη γαλλική επανάσταση, την ανάπτυξη της κομμουνιστικής και της σοσιαλιστικής θεωρίας.

Για πολλούς συντηρητικούς ιστορικούς και φιλοσόφους ο Ζαν–Ζακ Ρουσό αντιπροσωπεύει μια ενοχλητική φωνή – ένας πρόδρομος του «λαϊκισμού», πηγή έμπνευσης για τους Ιακωβίνους και όλες τις μεταγενέστερες μορφές ακραίας επαναστατικότητας ή και ολοκληρωτισμού.

Με τα εμπνευσμένα έργα του ο Ρουσσώ (κυρίως με τον «Αιμίλιό») τόνισε την ανάγκη στροφής της εκπαίδευσης στην ανάπτυξη όχι μόνο της λογικής, αλλά και των αισθήσεων των μαθητών. Οι ιδέες του σχετικά με την εκπαίδευση επηρέασαν βαθύτατα τις σύγχρονες εκπαιδευτικές θεωρίες. Μειώνει την αξία της μάθησης από τα βιβλία και υποστηρίζει ότι τα συναισθήματα ενός παιδιού πρέπει να καλλιεργούνται πριν από τη λογική του . Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη μάθηση βάσει της εμπειρίας.
Μία από τις σημαντικότερες αρχές της πολιτικής φιλοσοφίας του Ρουσσώ είναι ότι η πολιτική και η ηθική δεν πρέπει να θεωρούνται και να εξετάζονται χωριστά. Όταν ένα κράτος αποτυγχάνει στον ηθικό τομέα, δεν είναι δυνατό να λειτουργήσει ομαλά αφού μειώνεται το κύρος της εξουσίας του πάνω στο άτομο

Θεωρούσε νόμιμη την εξέγερση του λαού για την ανατροπή του δεσποτισμού και για την εγκαθίδρυση της λαϊκής κυριαρχίας. Αυτές οι ιδέες του Ρουσσώ αποτέλεσαν τη βάση της κοσμοθεωρίας και της δραστηριότητας των Ιακωβίνων (κυρίως του Μ. Ροβεσπιέρου, που θεωρούσε τον εαυτό του μαθητή του Ρουσσώ) και είχαν τεράστια επίδραση στην ανάπτυξη της δημοκρατικής ιδεολογίας στην Ευρώπη.
Αν και εχθρεύεται την Εκκλησία, υιοθετεί ένα είδος πανθεϊσμού, υποστηρίζοντας ότι «οι ισχυροί, οι πλούσιοι, οι ευτυχισμένοι αυτού του αιώνα θα ανακουφίζονταν με την ιδέα ότι δεν υπάρχει Θεός. Αλλά η προσδοκία μιας άλλης ζωής παρηγορεί τον λαό και τους δυστυχισμένους σ’ αυτήν εδώ τη ζωή». Υπό την επίδραση του Ρουσώ, ο Ροβεσπιέρος θα υιοθετούσε, μετά τη Γαλλική Επανάσταση, τη λατρεία του Υπέρτατου Οντος, λέγοντας ότι «ο αθεϊσμός είναι αριστοκρατική φιλοσοφία»

Ο Ρουσώ μπορεί να πει κάποιος ότι είναι και δεν είναι εκπρόσωπος του Διαφωτισμού.  Αν οι υπόλοιποι Εγκυκλοπαιδιστές επέμεναν στον απελευθερωτικό ρόλο της επιστήμης και της τεχνολογίας, ο Ρουσό τόνιζε τον ακρωτηριασμό που επιφέρει η οικονομική πρόοδος στους ανθρώπους και τη φύση. Από αυτή την άποψη, υπήρξε ο πρώτος που άσκησε κριτική στον Διαφωτισμό «από τα μέσα», πρόδρομος ριζοσπαστικών ρευμάτων που θα εμφανίζονταν στο προσκήνιο έναν αιώνα αργότερα

Αποφθέγματα του Ζαν Ζακ Ρουσώ

«Δεν υπάρχει καθόλου αληθινή θέληση, χωρίς ελευθερία.»

«Η αληθινή εκπαίδευση συνίσταται λιγότερο σε διδαχές και περισσότερο σε ασκήσεις.»

«Η αρετή είναι εμπόλεμος κατάσταση. Για να ζούμε ενάρετα πρέπει να παλεύουμε διαρκώς με τον εαυτό μας.»

«Η αρετή σαν να παλεύει με τη μεγαλοφυΐα και τη μεγαλοπραγμοσύνη δεν νικιέται απ’ αυτές, μα αντίθετα τις νικάει και τις δύο.»

«Η εγκράτεια και η δημιουργία είναι τα καλύτερα φάρμακα για τον άνθρωπο. Η δουλειά μάς δίνει αυτά που έχουμε ανάγκη, και η εγκράτεια μας μαθαίνει να τα διαχειριζόμαστε.»

«Να ‘σαι άνθρωπος ευαίσθητος, μα και συνετός. Αν δεν είσαι παρά μόνο το ένα απ’ τα δύο, δεν είσαι τίποτα.»
«Ο άνθρωπος γεννήθηκε λεύτερος. Κι όμως, σ’ ολόκληρη τη γη είναι αλυσοδεμένος.»

«Ο άντρας αγαπάει λίγο και συχνά, η γυναίκα πολύ και σπάνια.»

«Όταν ο πολίτης λέει για τα ζητήματα του κράτους «Τι μ’ ενδιαφέρουν εμένα», αυτό το κράτος είναι καταδικασμένο να χαθεί.»